Du học quốc tế đổi chiều: Nhật Bản tăng 20%, Malaysia mở thêm lựa chọn cho học sinh Việt Nam

Du học quốc tế đang chứng kiến sự dịch chuyển đáng chú ý khi lượng sinh viên mới đến Mỹ, Anh, Canada và Úc đồng loạt giảm trong năm 2024, trong khi Nhật Bản ghi nhận mức tăng 20%. Những thay đổi về chính sách nhập cư và chi phí giáo dục đang khiến nhiều gia đình phải tính toán lại lộ trình học tập, đồng thời mở ra sự quan tâm đối với những điểm đến và mô hình đào tạo khác, trong đó có các chương trình học tại châu Á trước khi chuyển tiếp sang Mỹ.

Theo báo cáo International Student Mobility: Factors for Attraction and Retention được Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) công bố tháng 9/2026, các quốc gia thành viên tiếp nhận khoảng 1,86 triệu sinh viên quốc tế mới trong năm 2024, giảm 13% so với một năm trước đó. Đây là lần đầu dòng sinh viên mới đến các nước OECD suy giảm sau ba năm phục hồi liên tiếp kể từ đại dịch COVID-19.

Đáng chú ý, cả bốn thị trường du học nói tiếng Anh lớn nhất đều ghi nhận mức giảm, dù vẫn giữ vị trí dẫn đầu về lượng sinh viên quốc tế mới.

Mỹ tiếp nhận gần 390.000 người, giảm 12% so với năm 2023. Anh đứng ngay phía sau với khoảng 384.000 sinh viên, giảm 14%. Canada chịu mức sụt giảm mạnh nhất trong nhóm, tới 39%, còn khoảng 213.100 người. Tại Úc, lượng sinh viên mới giảm 22%, xuống còn xấp xỉ 182.000.

Diễn biến trái ngược xuất hiện ở một số quốc gia khác. Nhật Bản tiếp nhận khoảng 167.000 sinh viên quốc tế mới, tăng 20% so với năm trước. Hàn Quốc, New Zealand, Đan Mạch và Thụy Điển cũng ghi nhận mức tăng từ 14% đến 19%.

Những con số này không có nghĩa tổng lượng sinh viên đang theo học tại các thị trường truyền thống đều giảm tương ứng. OECD thống kê chủ yếu dựa trên giấy phép cư trú học tập cấp lần đầu cho sinh viên ở bậc giáo dục sau trung học, có bao gồm một số khóa ngôn ngữ nhưng không tính đào tạo nghề và hoạt động di chuyển nội khối châu Âu.

Dù vậy, sự thay đổi của dòng sinh viên mới vẫn là một chỉ dấu quan trọng về sức hút của từng quốc gia.

Du học quốc tế giảm 13%, bốn điểm đến lớn chịu sức ép

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ, Anh, Canada và Úc duy trì sức hấp dẫn nhờ chất lượng giáo dục, ngôn ngữ giảng dạy và cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Đối với không ít gia đình châu Á, lựa chọn du học thường bắt đầu bằng việc cân nhắc một trong bốn quốc gia này.

Tuy nhiên, lợi thế về thương hiệu giáo dục ngày càng phải đặt cạnh bài toán chi phí và chính sách nhập cư.

Theo OECD, học phí dành cho sinh viên quốc tế tại nhiều cơ sở giáo dục ở Mỹ, Canada và Úc thuộc nhóm cao nhất trong các quốc gia được khảo sát. Ở bậc thạc sĩ hoặc tương đương, mức học phí bình quân của sinh viên quốc tế tại các cơ sở công lập ở ba nước này vượt 20.000 USD mỗi năm, tính theo sức mua tương đương.

Chi phí sinh hoạt cũng tạo thêm áp lực. Tại Anh, ngân sách sinh hoạt ước tính có thể vào khoảng 16.000 USD mỗi năm khi học ngoài London và vượt 20.000 USD nếu sống tại thủ đô, theo các số liệu được OECD tổng hợp.

Với nhiều gia đình, học phí cao không còn là trở ngại duy nhất. Khả năng đáp ứng yêu cầu chứng minh tài chính, chi phí nhà ở, bảo hiểm, thời gian xử lý thị thực và triển vọng làm việc sau tốt nghiệp đều ảnh hưởng đến quyết định.

Canada là ví dụ điển hình cho sự thay đổi chính sách. Từ năm 2024, quốc gia này bắt đầu áp dụng cơ chế giới hạn phần lớn hồ sơ xin giấy phép học tập, đồng thời điều chỉnh các điều kiện liên quan đến cơ sở đào tạo và chương trình làm việc sau tốt nghiệp.

Úc cũng tăng cường các biện pháp quản lý tuyển sinh và xét duyệt thị thực.

Trong khi đó, Anh và Mỹ có những thay đổi riêng về nhập cư, người phụ thuộc hoặc điều kiện làm việc. Tuy nhiên, không thể đánh đồng chính sách của bốn quốc gia thành một cơ chế hạn chế tuyển sinh giống nhau.

Việc số sinh viên mới giảm cũng không đồng nghĩa những thị trường này đã mất vị thế. Với hàng trăm nghìn người học mới mỗi năm, Mỹ và Anh vẫn là hai điểm đến lớn nhất trong thống kê của OECD.

Điều đang thay đổi rõ rệt hơn là mức độ sẵn sàng chi trả và cách người học đánh giá giá trị của một chương trình du học.

Nhật Bản tăng 20%, sức hút giáo dục châu Á đang thay đổi

Trong khi dòng sinh viên mới đến bốn thị trường truyền thống suy giảm, Nhật Bản nổi lên như một trong những điểm đến tăng trưởng đáng chú ý.

Khoảng 167.000 giấy phép học tập mới được cấp trong năm 2024, tăng 20% so với năm trước, đưa Nhật Bản vào nhóm quốc gia tiếp nhận sinh viên quốc tế lớn của OECD.

Sự gia tăng này diễn ra trong bối cảnh Nhật Bản tiếp tục thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục đại học, đồng thời phải đối mặt với những thách thức dài hạn về dân số và nguồn nhân lực.

Các trường đại học Nhật Bản đang tham gia nhiều hơn vào mạng lưới hợp tác nghiên cứu, trao đổi sinh viên và đào tạo liên kết quốc tế. Bên cạnh những chương trình giảng dạy bằng tiếng Nhật, người học nước ngoài ngày càng có thể tìm thấy các lựa chọn đào tạo bằng tiếng Anh, đặc biệt trong những lĩnh vực kỹ thuật, khoa học và nghiên cứu.

Tuy nhiên, mức tăng 20% không đủ để kết luận Nhật Bản đang thay thế Mỹ, Anh hay Úc trong lựa chọn du học toàn cầu.

Những điểm đến này phục vụ các nhu cầu khác nhau. Sinh viên muốn học ngành đặc thù, theo đuổi nghiên cứu hoặc tìm cơ hội nghề nghiệp tại một thị trường nhất định vẫn cần đánh giá chương trình đào tạo thay vì chỉ dựa trên tốc độ tăng trưởng tuyển sinh của quốc gia đó.

Một hướng đi đang thu hút sự chú ý là những chương trình kết hợp học tập tại Nhật Bản và Mỹ, cho phép sinh viên tiếp cận hai môi trường giáo dục trong cùng lộ trình.

Học kỹ thuật bán dẫn tại Nhật, nhận bằng Mỹ qua chương trình MESA

Sự dịch chuyển trong giáo dục quốc tế không chỉ thể hiện ở số lượng sinh viên chọn Nhật Bản, mà còn ở những hình thức hợp tác đào tạo giữa các trường đại học.

Tháng 5/2026, University of Idaho tại Mỹ công bố hợp tác với Hiroshima University của Nhật Bản triển khai chương trình Microchip Engineering and Security Alliance (MESA), một lộ trình cử nhân kỹ thuật điện kéo dài bốn năm, tập trung vào các lĩnh vực vi điện tử và bán dẫn.

Theo thiết kế của chương trình, sinh viên học hai năm đầu tại Hiroshima University, Nhật Bản, trước khi chuyển sang University of Idaho để hoàn thành hai năm còn lại. Bằng tốt nghiệp do University of Idaho cấp là Bachelor of Science in Electrical Engineering (B.S.E.E.).

Các môn học trong chương trình MESA được giảng dạy bằng tiếng Anh. University of Idaho xác nhận sinh viên không bắt buộc phải có trình độ tiếng Nhật để tham gia.

Điểm khác biệt của mô hình này nằm ở việc kết hợp thế mạnh đào tạo kỹ thuật của hai quốc gia. Sinh viên xây dựng nền tảng kiến thức tại Hiroshima, sau đó tiếp tục tiếp cận chương trình chuyên sâu, phòng thí nghiệm và hoạt động thực hành tại Idaho.

Theo thông tin công bố của University of Idaho, khóa MESA đầu tiên bắt đầu tháng 8/2026 với 18 sinh viên. Trong số này có 7 sinh viên Việt Nam, 7 sinh viên Mỹ, 2 sinh viên Hàn Quốc, một sinh viên Nhật Bản và một sinh viên Nepal.

Sự hiện diện của sinh viên Việt Nam ngay từ khóa đầu tiên cho thấy đây không chỉ là mô hình hợp tác trên giấy mà đã được đưa vào triển khai thực tế.

Một yếu tố khác đáng chú ý là học phí.

Theo biểu phí năm học 2026–2027 của University of Idaho, học phí và phí chương trình MESA được công bố ở mức 11.298 USD mỗi năm, áp dụng cho cả giai đoạn học tại Nhật và Mỹ. Trường thiết kế mức học phí thống nhất cho sinh viên thuộc chương trình, không phân biệt quốc tịch.

Tổng ngân sách dự kiến, sau khi tính thêm nhà ở, ăn uống, sách vở, đi lại và chi phí cá nhân, vào khoảng 24.437 USD mỗi năm trong giai đoạn học tại Hiroshima và 32.265 USD mỗi năm khi chuyển sang Idaho.

Đây là mức ngân sách tham khảo cho năm học 2026–2027, không phải cam kết học phí hoặc sinh hoạt phí cố định trong suốt bốn năm.

Đối với học sinh Việt Nam yêu thích lĩnh vực bán dẫn, kỹ thuật điện hoặc vi điện tử, chương trình MESA là một ví dụ đáng cân nhắc về lộ trình học liên quốc gia.

Tuy nhiên, đây là chương trình đào tạo chuyên ngành kỹ thuật điện, không phải lựa chọn dành cho mọi ngành học. Sinh viên phải đáp ứng điều kiện tuyển sinh của University of Idaho; việc chuyển sang Mỹ còn phụ thuộc các yêu cầu học thuật, tình trạng học tập và quy định thị thực tại thời điểm chuyển tiếp.

Việc hoàn thành chương trình cũng không đồng nghĩa được bảo đảm việc làm hoặc thị thực lao động sau tốt nghiệp.

Malaysia: Lựa chọn học chương trình quốc tế ngay từ bậc trung học

Nếu Nhật Bản đang thu hút sự chú ý ở bậc đại học, Malaysia lại mang đến một hướng tiếp cận khác cho những gia đình muốn chuẩn bị lộ trình giáo dục quốc tế từ sớm.

Thay vì chờ đến khi tốt nghiệp lớp 12 mới đưa con ra nước ngoài, một số phụ huynh lựa chọn cho học sinh theo học chương trình trung học quốc tế tại châu Á, sau đó nộp hồ sơ vào các đại học ở Mỹ, Anh hoặc những quốc gia khác.

Mô hình này cho phép học sinh tiếp cận môi trường học tập bằng tiếng Anh, rèn luyện khả năng sống độc lập và chuẩn bị hồ sơ đại học trong thời gian dài hơn.

Tuy nhiên, chất lượng của lựa chọn phụ thuộc vào chương trình đào tạo, sự công nhận của trường, hệ thống tư vấn đại học và tổng chi phí thực tế, chứ không chỉ vì địa điểm học nằm gần Việt Nam.

Một trong những trường thuộc nhóm này là Forest City International School (FCIS), đặt tại bang Johor, Malaysia, gần Singapore.

Forest City International School: Học chương trình Mỹ tại Malaysia

Forest City International School hoạt động từ năm 2018 và gia nhập mạng lưới CATS Global Schools vào năm 2024.

Trường cung cấp chương trình giáo dục từ mầm non đến lớp 12, theo định hướng hệ thống giáo dục Mỹ, đồng thời có các môn Advanced Placement (AP) dành cho học sinh trung học.

Theo thông tin từ CATS Global Schools, chương trình học của FCIS được xây dựng dựa trên các chuẩn giáo dục Mỹ, kết hợp đào tạo học thuật với hoạt động nghệ thuật, thể thao và phát triển kỹ năng. FCIS cũng có chương trình nội trú dành cho học sinh từ lớp 5, phù hợp với những gia đình cần môi trường học tập và sinh hoạt được tổ chức tập trung.

Một điểm đáng chú ý là FCIS được công nhận bởi New England Association of Schools and Colleges (NEASC), tổ chức kiểm định giáo dục có trụ sở tại Mỹ.Việc theo học chương trình Mỹ tại Malaysia có thể giúp học sinh làm quen sớm với phương pháp học tập, đánh giá và chuẩn bị hồ sơ đại học theo định hướng quốc tế.

Chi phí học tại FCIS có thực sự thấp hơn?

Đáng chú ý, FCIS hiện có chính sách học bổng lên đến 70% học phí dành cho học sinh đăng ký qua UNIMATES. Với các mức hỗ trợ từ 50% đến 70%, ngân sách học tập và nội trú theo thông tin tuyển sinh ưu đãi của UNIMATES dao động khoảng 350–500 triệu đồng mỗi năm, mở ra một lựa chọn cạnh tranh với nhiều trường quốc tế cao cấp tại Việt Nam.

Khoản đầu tư này còn gắn với trải nghiệm nội trú trong khuôn viên trường, nơi mỗi học sinh có giường ngủ riêng, được tổ chức sinh hoạt và chăm sóc ngoài giờ học. Ngoài các môn học thuật theo định hướng giáo dục Mỹ, học sinh còn có cơ hội tham gia golf cùng nhiều hoạt động thể thao, nghệ thuật và ngoại khóa.

Tọa lạc tại Forest City, bang Johor, ngay gần Singapore, FCIS kết hợp môi trường giáo dục quốc tế với lợi thế vị trí của Đông Nam Á. Với những gia đình muốn con làm quen sớm với cuộc sống du học nhưng chưa muốn đưa con đến Mỹ hoặc Anh từ bậc trung học, mức học bổng cùng chương trình nội trú đang khiến FCIS trở thành lựa chọn đáng chú ý.

Mức học bổng và ngân sách ưu đãi được xét theo hồ sơ học sinh, áp dụng theo điều kiện tuyển sinh của chương trình UNIMATES và xác nhận của trường.

Du học quốc tế đang chuyển từ lựa chọn điểm đến sang lựa chọn lộ trình

Nhìn từ những số liệu của OECD, có thể thấy sức hấp dẫn của một quốc gia không còn chỉ được quyết định bởi tên tuổi của hệ thống đại học.Chi phí, khả năng tiếp cận chương trình, điều kiện visa và triển vọng nghề nghiệp đang trở thành những yếu tố ngày càng quan trọng.Sự phát triển của các chương trình liên kết quốc tế cũng khiến ranh giới giữa quốc gia học tập và quốc gia cấp bằng không còn luôn trùng nhau.

Một học sinh có thể theo học chương trình trung học Mỹ tại Malaysia trước khi nộp hồ sơ đại học ở một nước khác. Một sinh viên ngành kỹ thuật có thể bắt đầu chương trình cử nhân tại Nhật Bản, hoàn thành giai đoạn cuối tại Mỹ và nhận bằng từ một trường đại học Mỹ.Các mô hình này cho thấy học tập xuyên biên giới đang trở nên linh hoạt hơn, dù mỗi chương trình vẫn có những điều kiện tuyển sinh và rủi ro riêng.

Đối với học sinh Việt Nam, việc lựa chọn giữa du học trực tiếp và lộ trình học qua hai quốc gia cần dựa trên một số câu hỏi căn bản: Trường nào cấp bằng? Chương trình có được kiểm định phù hợp hay không? Tổng ngân sách cho toàn bộ thời gian học là bao nhiêu? Điều kiện chuyển tiếp và yêu cầu visa được quy định như thế nào?

Cũng cần phân biệt chi phí học tập với triển vọng định cư. Một chương trình có mức học phí thấp hơn hoặc được thiết kế liên quốc gia không đồng nghĩa mang lại quyền làm việc hoặc cư trú lâu dài tại quốc gia cấp bằng.

Du học sinh Việt Nam tận dụng sự dịch chuyển này ra sao?

Theo số liệu OECD, Việt Nam nằm trong nhóm năm quốc gia có số sinh viên theo học tại các nước thành viên lớn nhất vào năm 2023, cùng Trung Quốc, Ấn Độ, Nigeria và Pháp.

Điều này cho thấy người học Việt Nam là một bộ phận đáng chú ý của thị trường giáo dục quốc tế.Tuy nhiên, khi các quốc gia liên tục điều chỉnh chính sách nhập cư và chi phí học tập, việc lựa chọn điểm đến theo xu hướng phổ biến có thể không còn phù hợp với mọi gia đình.

Đối với học sinh phổ thông, các chương trình quốc tế tại những quốc gia gần Việt Nam như Malaysia có thể là một phương án chuẩn bị dài hạn trước khi bước vào đại học.Trong khi đó, học sinh đã xác định rõ định hướng ngành nghề có thể cân nhắc những chương trình đào tạo chuyên sâu, như MESA của University of Idaho và Hiroshima University, nếu năng lực học thuật và mục tiêu nghề nghiệp phù hợp.

Điểm chung của hai mô hình là học sinh không nhất thiết phải bắt đầu toàn bộ hành trình giáo dục tại quốc gia dự định nhận bằng hoặc theo đuổi bậc học tiếp theo.Dẫu vậy, giá trị thực tế phải được đánh giá theo từng chương trình, thay vì mặc định học tại châu Á rồi chuyển tiếp luôn tiết kiệm hơn hoặc thuận lợi hơn du học trực tiếp.

Trong quá trình tư vấn, UNIMATES Education khuyến nghị phụ huynh so sánh tổng chi phí toàn khóa, các điều kiện học thuật, khả năng công nhận tín chỉ, thủ tục chuyển tiếp và các yêu cầu thị thực có thể phát sinh.

Với các chương trình được giới thiệu trong bài, FCIS phù hợp hơn với nhóm học sinh tìm kiếm môi trường trung học quốc tế theo định hướng Mỹ; MESA tập trung vào nhóm sinh viên muốn theo đuổi kỹ thuật điện và công nghệ bán dẫn ở bậc đại học.Đây là hai lựa chọn khác nhau về bậc học, mục tiêu đào tạo và bằng cấp, không nên được xem là những chương trình có thể thay thế trực tiếp cho nhau.

Sức hút du học không biến mất, mà đang được phân bổ lại

Bốn thị trường du học nói tiếng Anh lớn nhất vẫn giữ vị trí quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc tế. Những trường đại học có năng lực nghiên cứu, chất lượng đào tạo và mạng lưới doanh nghiệp mạnh tiếp tục thu hút người học từ nhiều quốc gia.

Tuy nhiên, sự suy giảm dòng sinh viên mới đến Mỹ, Anh, Canada và Úc trong năm 2024, cùng mức tăng tại Nhật Bản và một số quốc gia khác, phản ánh quá trình thay đổi trong cách người học lựa chọn điểm đến.

Điều đó không đồng nghĩa các quốc gia mới nổi sẽ nhanh chóng thay thế những trung tâm giáo dục truyền thống. Thay vào đó, thị trường có thể phân hóa rõ rệt hơn theo chi phí, ngành nghề, bậc học và lộ trình phát triển sau tốt nghiệp.

Với học sinh Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa tạo thêm cơ hội tiếp cận những mô hình giáo dục quốc tế khác với cách du học quen thuộc.

Thay vì chỉ đặt câu hỏi nên chọn Mỹ, Anh, Nhật Bản hay Malaysia, phụ huynh có thể cần bắt đầu từ một vấn đề quan trọng hơn: Lộ trình nào giúp học sinh đạt được mục tiêu học thuật và nghề nghiệp với mức đầu tư hợp lý, rủi ro được kiểm soát và khả năng thích ứng tốt trước những thay đổi của thị trường?

Khi giáo dục quốc tế ngày càng đa dạng về cách tổ chức, một kế hoạch học tập được xây dựng đúng từ đầu có thể có giá trị hơn việc lựa chọn điểm đến chỉ vì quốc gia đó đang thu hút đông sinh viên.

UNIMATES Education – Globalize your education.

Nguồn tham khảo

1. OECD (2026) – International Student Mobility: Factors for Attraction and Retention, công bố ngày 11/9/2026.
2. OECD (2025) – International Migration Outlook 2025, dữ liệu dòng sinh viên quốc tế năm 2024.
3. University of Idaho – Microchip Engineering & Security Alliance (MESA), thông tin tuyển sinh, chương trình và học phí năm học 2026–2027.
4. University of Idaho (13/5/2026) – Thông báo hợp tác với Hiroshima University phát triển chương trình kỹ thuật bán dẫn.
5. Forest City International School – Official FCIS Facts và School Fees 2026/2027.
6. CATS Global Schools – Thông tin về Forest City International School tại Malaysia.